U objavi „Jugoslovenska narodna armija nije, 25. i 26. marta 1992. godine, zaštitila Srbe u Ritu i Sijekovcu!“, napisao sam: „Jugoslovenska narodna armija, uprkos svemu što se dešavalo do početka marta 1992, a onda i tokom marta 1992. godine, još uvijek je bila nada Srbima u BiH da će uspjeti da ih zaštiti od napada naoružanih muslimanskih i hrvatskih jedinica. Pogotovo što je svojom posljednjom teritorijalnom reorganizacijom trebalo da garantuje mir na prostoru cijele SRBiH. Nažalost, a vidjelo se to i poslije 25. i 26. marta i počinjenih zločina u Ritu i Sijekovcu, Jugoslovenska narodna armija nije imala moć da to uradi.“
U čemu se ogledala ta posljednja teritorijalna reorganizacija JNA?
Bila je to reorganizacija Jugoslovenske narodne armije pod kodnim imenom „Jedinstvo“, a dešavala se u periodu od 1987. do 1990. godine. Reorganizaciju JNA je vodio admiral Branko Mamula. Tom reorganizacijom stvorene su četiri vojne oblasti:
- Vojnopomorska oblast sa sjedištem u Splitu, koju su činili dio Istre, Primorje, Dalmacija i ostrva, te crnogorsko primorje;
- Vojna oblast sa sjedištem u Zagrebu, koju su činile Slovenija i dio Hrvatske zapadno od linije Virovitica-Karlovac-Karlobag;
- Vojna oblast sa sjedištem u Beogradu, koju je činio dio Hrvatske istočno od linije Virovitica-Karlovac-Karlobag, BiH, dio Srbije sa Vojvodinom
- Vojna oblast sa sjedištem u Skoplju, koju je činio ostatatak Srbije sa Kosovom i Metohijom, Crna Gora i Makedonija.
Generalštab JNA je, 1. oktobra 1987, preimenovan u Generalštab oružanih snaga SFRJ, a uz pripreme za izradu novih ratnih planova u julu 1987. sačinjen je opsežni plan strategijsko-operativnog maskiranja uz plan provođenja dogradnje Oružanih snaga SFRJ. Mjerama maskiranja željelo se spriječiti otkrivanje nove organizacijsko-formacijske strukture JNA i zadržati dojam da se ne mijenja postojeće stanje. Do 1995. godine, ta je mjera trebala da bude stalni zadatak.
Tom posljednjom reorganizacijom Jugoslovenske narodne armije trebalo je da bude obezbijeđen opstanak države Jugoslavije i njeno čuvanje.
Međutim, protivnici Jugoslavije nisu željeli da se pomire sa opstankom savezne države i krenuli su sa različitim aktivnostima. I te kako su iskoristili grešku koju su organizatori „Jedinstva“ na čelu sa Brankom Mamulom napravili odlučivši da taj cijeli posao reorganizacije JNA bude „strategisjki operativno-maskiran“. Protivnici opstanka Jugoslavije lansirali su cijeli set raznih priča u kojima nema čega nije bilo: „Podjela Bosne između Srbije i Hrvatske“, „Podjela Hrvatske“, „Stvaranje Velike Srbije“, „Plan RAM“…
Takva reorganizacija JNA, naročito preimenovanje Generalštaba JNA u Generalštab Oružanih snaga SFRJ, doprinijela je potpunoj predaji komandovanja JNA političarima u Predsjedništvu SFRJ. Stvorene su pretpostavke da najopasniji protivnici Jugoslavije vrlo lako razbiju saveznu državu. Trebalo je samo da „kupe“ članove njenog Predsjedništva.
Prema tome stradanje Srba u Posavini Bosne i Hercegovine, koje se dešavalo od marta 1992. godine pa save do „Bitke za Koridor Republike Srpske“, JNA nije mogla da spriječi jer je predstavnik BiH i predstavnik Srba iz BiH u Predsjedništvu Jugoslavije, Bogić Bogićević, pet-šest mjeseci ranije pobjegao sa funkcije člana Predsjedništva Jugoslavije, ostavivši narod, u čije ime je i bio izabran, na milost i nemilost neprijateljima.
(Doktor Dragan Đokanović, 27. 03. 2026)
Napomena: Fotografisano u Brodu, ratni predsjednik Opštine Brod Nedeljko Vidić i ja. U Nedeljkovim rukama je moja knjiga „Republika Srpska od ideje do Dejtona“
