Na postrojavanju jedne muslimanske naoružane formacije, početkom aprila 1992. godine, u Višegradu, njihov komandant vrlo motivisan za ubijanje Srba, naredio je svojim vojnicima: „Ko nije sposoban i spreman da kolje i ubija Srbe, neka izađe iz stroja“. A prije 10-ak dana u Alabami uhapšen je Prijedorčanin Hamdija Alukić zbog optužbi da je 1992. godine počinio ratne zločine nad civilima u okolini Prijedora. Na teret mu se stavlja da je zajedno sa „muslimanskom paravojnom formacijom“ napadao automobile u kojima su bili civili i zapalio nekoliko kuća u kojima su takođe bili civili.
„Muslimanske paravojne formacije“! Na koje su to naoružane formacije mislili američki tužioci? Možda na „patriotsku ligu“?
Tokom cijele 1991. godine i svih godina prije toga, od završetka Drugog svjetskog rata, na teritoriji jugoslovenske federalne jedinice SR BiH jedina legalna vojna formacija bila je Jugoslovenska narodna armija. I ne samo na teritoriji SR BiH, već i na teritoriji ostalih jugoslovenskih federalnih jedinica.
Međutim, još 1990 godine, tačnije: 2. avgusta 1990, u Ustikolini, neki Muslimani, i to u još uvijek i komunističkoj i jugoslovenskoj SR BiH, formiraju prvu muslimansku naoružanu jedinicu za borbu protiv „agresije na Bosnu i Hercegovinu“. Pazite: muslimanski pioniri rata i „vizionari“ iz Ustikoline tačno su znali da će se desiti „agresija“ na Bosnu i Hercegovinu. Pretpostavaljam da su se sa tim ratno-političkim stavom (iz Ustikoline) složile i njihove kolege iz Sarajeva, koje su u naselju Soukbunar, 31. marta 1991, imale takođe osnivački skup.
Svake godine, 7. i 8. februara u Mehurićima kod Travnika, (to je ono mjesto u čijoj su blizini 2010. godine pronađeni posmrtni ostaci zeničkog oftalmologa Veljka Sladojevića, odvedenog iz njegovog stana u Zenici 1993. godine), obilježava se vojno savjetovanje „patriotske lige“ održano 1992. godine. Taj datum današnji Bošnjaci smatraju jednim od najvažnijih datuma u svojoj novijoj istoriji. Na obilježavanju tog skupa, 2024. godine, konstatovano je da je „Teritorijalna obrana BiH pod okriljem ‘patriotske lige’ bila najopremljenija i najuvježbanija u cijeloj Jugoslaviji.“
10. juna 1991. godine, u sarajevskom Domu milicije, osnovano je Vijeće nacionalne odbrane. Ovaj se događaj najčešće i uzima kao službeni početak djelovanja „patriotske lige“. Organizaciji od ljeta 1991. pristupa i veći broj oficira JNA muslimanske nacionalnosti, gradi se organizaciona struktura putem mreže regionalnih i opštinskih štabova, te se formiraju i prve naoružane jedinice. U julu 1991. prijavili su se prvi vojni stručnjaci, u augustu 1991. dovezen je prvi kamion oružja, u septembru su počele prve vojne obuke, a u oktobru su formirane prve jedinice. Tokom novembra 1991. nabavljene su radio-stanice većeg dometa za pokrivanje čitave Bosne i Hercegovine i počela je obuka. Svu potrebnu podršku jedinicama „patriotske lige“ u organizacionom i materijalnom pogledu u početku pružao je MUP.
Krajem 1991. godine ova struktura se počela uobličavati u moćnu organizaciju na čijem je vrhu bio „glavni štab“. Na srednjem nivou organizacije bili su regionalni štabovi (Bihać, Prijedor, Livno, Doboj, Tuzla, Zenica, Sarajevo, Goražde, Mostar), dok su osnovu činili opštinski štabovi.
Izgovorena rečenica iz Višegrada, iz prve polovine aprila 1992. godine: „Ko nije sposoban i spreman da kolje i ubija Srbe, neka izađe iz stroja“, i poruka sa amblema paravojne muslimanske formacije iz Prijedora: da se radi o „sinovima smrti“, jasno pokazuju o kakvoj koncepciji odbrane BiH, od
(srpske) „agresije“, se radi.
(Doktor Dragan Đokanović, 01. 04. 2026)
